#Blog 1: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40-43)
- Trang Sử Việt
- Jan 2
- 4 min read
Updated: 2 days ago
Khởi nghĩa Hai Bà Trưng là cuộc khởi nghĩa chống Bắc Thuộc đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Cuộc khởi nghĩa đánh đuổi lực lượng cai trị nhà Đông Hán ra khỏi Giao Chỉ. Tuy chỉ mang lại độc lập trong thời gian ngắn, cuộc kháng chiến là khởi đầu cho các cuộc đấu tranh dành độc lập kéo dài hơn 1.000 năm tiếp theo.
Bối cảnh và nguyên nhân:
Sau khi Âu Lạc bị nhà Hán chinh phục năm 111 TCN, lãnh thổ bị chia thành các quận Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam.
Ban đầu, nhà Hán cho phép các Lạc tướng địa phương tự trị, nhưng đến thời Đông Hán, chính sách đồng hóa và bóc lột tăng cường. Thái thú Tô Định áp đặt tập tục Hán, tăng thuế nặng, cống nạp tài nguyên, dẫn đến xung đột văn hóa và kinh tế.
Hai chị em Trưng Trắc và Trưng Nhị, thuộc dòng dõi Hùng Vương, đã lãnh đạo nhân dân nổi lên để "rửa sạch nước thù" và khôi phục nghiệp xưa, một phần cũng là do sự đàn áp của Tô Định. Trong đó bao gồm việc giết Thi Sách (chồng Trưng Trắc) để dập tắt ý định nổi dậy.
Diễn biến chính:
Bùng nổ (năm 40 SCN): Hai Bà Trưng tổ chức Hội thề tại Hát Môn với lời thề nổi tiếng: "Dù ai nói ngả nói nghiêng/Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân". Quân khởi nghĩa tấn công trị sở quận Giao Chỉ tại Mê Linh, chiếm Cổ Loa, Luy Lâu. Tô Định bỏ chạy. Cuộc khởi nghĩa lan rộng, chiếm 65 thành trì, giải phóng toàn bộ Giao Chỉ Bộ. Trưng Vương lên ngôi tại Mê Linh, thực hiện nhiều cải cách như miễn thuế 2 năm và bãi bỏ lao dịch.
Nhà Hán phản công (năm 42-43 SCN): Hán Quang Vũ Đế cử Mã Viện dẫn 20.000 quân thủy bộ. Quân Hán tiến qua Hợp Phố, sông Bạch Đằng, vào Lãng Bạc. Hai Bà lui về Cấm Khê, giao tranh khốc liệt gần 1 năm. Quân ta tan vỡ do chênh lệch lực lượng và địa hình bất lợi.
Kết thúc: Tháng 11/43 SCN, Hai Bà tự vẫn tại sông Hát để giữ khí tiết. Tướng Đô Dương tiếp tục kháng chiến ở Cửu Chân nhưng thất bại. Mã Viện tái chiếm lãnh thổ, dựng cột đồng để răn đe.
Ý nghĩa:
Cuộc kháng chiến đã thất bại nhưng nó là mồi lửa cho cuộc đấu tranh dành độc lập kéo dài 1.000 năm tiếp theo, chứng minh sự tự quyết của dân tộc.
Sự lãnh đạo của phụ nữ:
Các bằng chứng khảo cổ học và dân tộc học chỉ ra rằng xã hội thời Hùng Vương - An Dương Vương và kéo dài đến thời Hai Bà Trưng mang đậm tính chất mẫu hệ hoặc song hệ. Đối với một người đàn ông Lạc Việt, việc người đứng đầu gia tộc hoặc bộ lạc là phụ nữ (Mẫu trưởng) là điều bình thường.
Vai trò của người chồng: Trong cơ chế này, người chồng thường cư trú bên nhà vợ (ở rể) hoặc có vai trò lỏng lẻo hơn trong cấu trúc quyền lực gia đình. Vị thế của người đàn ông được định nghĩa thông qua mối quan hệ của họ với người phụ nữ quyền lực (mẹ hoặc vợ). Do đó, việc Thi Sách hay các tướng lĩnh nam khác phục tùng Trưng Trắc không bị coi là sự hạ thấp nhân phẩm, mà là sự tuân thủ trật tự tự nhiên của xã hội họ.
Sự bình đẳng giới: Các nguồn sử liệu nhấn mạnh rằng phụ nữ thời kỳ này được hưởng các cơ hội bình đẳng và hôn nhân ưu ái phụ nữ. Một xã hội như vậy sẽ không sản sinh ra tâm lý kỳ thi năng lực lãnh đạo của nữ giới.
Tìm hiểu thêm về Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Sử Đông và Sử Tây - Lịch Sử Việt Nam || Thời Kỳ Hai Bà Trưng (40-43): Cuộc Khởi Nghĩa Hai Bà Trưng
Dòng Chảy Sử Việt - Khởi nghĩa Hai Bà Trưng - Cuộc chiến chống xâm lược của nhà Hán
Epimetheus - Trung Sisters Rebellion History of Ancient Vietnam
Nguồn tham khảo:
Hanns Seidel Foundation. (2021). Women in Vietnamese society (Country report). Hanns Seidel Foundation, Southeast Asia.
Taylor, K. W. (1983). The birth of Vietnam. University of California Press.
Vietnam National Museum of History. (2013, January 17). Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40–43 sau Công nguyên).
Vietnam News Agency. (n.d.). Khởi nghĩa Hai Bà Trưng và kháng chiến chống Đông Hán (40–43). (Vietnamese historical knowledge base/encyclopedia entry).
Biên soạn: Minh Triết
Biên tập: Tuyết Nhung
Comments